wWbvBwUÇwdGKkb (Denitrification) wek¼eÅvcx bvBGUÇvGRb PGò×i ‰KwU ài‚Z½cƒYÆ cÉwZfvm|
‰ cÉwò×qvq bvBGUÇU ev bvBUÇvBU cÉvYivmvqwbK weRviGYi gvaÅGg AvYweK bvBGUÇvGRb
ev bvBGUÇvGRGbi AÝvBW (N2O) wnGmGe MÅvmxq bvBGUÇvGRGb cwiYZ nq| wWbvBwUÇwdGKkb
cÉwò×qvq weRvwoZ RxeàGjv AvswkK AevqyRxex| wWbvBwUÇwdGKkGbi RbÅ `vqx
AwZ cwiwPZ ciGfvRx Rxe Pseudomonas,
Micrococcus, Bacillus I Alkaligenes
MGY A¯¦fzÆî×| ‰ cÉwò×qvi mGã mswkÏÓ¡ Õ¼GfvRx eÅvKGUwiqv Thiobacillus denitrificans mvjdvi RviGYi mgq bvBGUÇU weRvwiZ KGi|
wWbvBwUÇwdGKkb
cÉwò×qvwU evsjvG`Gki Rjg™² g†wîKvi ‰KwU mvaviY cÉwZfvm| cjjf„wg g†wîKv,
h^v- Pzbnxb cjj, Pzbhyî× cjj, Pzbnxb cjjf„wg, Pzbhyî× aƒmi cjjf„wg,
aƒmi cv`G`kxq g†wîKv, Pzbnxb Mvp aƒmi cjjf„wg, Pzbhyî× Mvp aƒmi cjjf„wg,
Pzbnxb ev`vwg cjjf„wg, Pzbhyî× ev`vwg cjjf„wg, ‰wmW ˆewmb ‰uGUj ‰es
KvGjv ˆZivB g†wîKv w`Gq mgMÉ K‡wlf„wgi 65% MwVZ| ‰me g†wîKv ˆgŒmyggvwdK
µÏvweZ nq ‰es wbPzf„wgi avb PvGl eÅvcKfvGe eÅen…Z nq| ˆmvcvb g†wîKvi
‰KwU h^vh^ Ask, h^v- Mfxi jvj ev`vwg, AMfxi jvj ev`vwg, ev`vwg KeÆywiZ
(mottled),
Mfxi aƒmi, AMfxi aƒmi ˆmvcvb g†wîKv ‰es aƒmi DcZÅKv g†wîKv ˆmGPi AvIZvaxb
ev elÆvKvGj ˆgŒmyggvwdK µÏvweZ nq ‰es ‰me g†wîKv avb PvGl mnvqK| evsjvG`Gki
me g†wîKvGZ bvBGUÇvGRGbi Afve cƒiGYi RbÅ BDwiqv mvi wQwUGq cÉGqvM Kiv
nq| g†wîKvGZ cÉGqvM Kiv BDwiqv mvGii cvwb-weGkÏlY ev bvBGUÇvGRb msewjZ
ŠRe ˆhŒGMi weGqvRGbi dGj Drc®² AÅvGgvwbqv avGbi Rwgi RvwiZ Õ¦Gi `Ë‚Z
RvwiZ nGq bvBUÇvBU I bvBGUÇGU cwiYZ nq| ˆhGnZz ‰ `yB AvKvGii bvBGUÇvGRb
g†wîKvGZ cwiGkvlY cÉeY bq ˆmGnZz ‰ bvBGUÇvGRb eÅvcb ev AbymËvweZ cvwbi
mGã wbGPi w`GK ˆbGg ˆhGZ Pvq| ‰ `yB AvKvGii bvBGUÇvGRb `ywU Õ¦Gii mxgvbv
AwZò×g KGi hvIqvi ci weRvwiZ Õ¦Gi AYyRxGei wò×qvKjvGc wWbvBwUÇwdGKkb
cÉwò×qv «¼viv cwiewZÆZ nq ‰es ‰KwU Þz`Ë Ask ivmvqwbK cÉwò×qvq MÅvmxq
bvBGUÇvGRGb cwiYZ nq| ‰Uv ˆ`Lv wMGqGQ ˆh evsjvG`Gki wZbwU g†wîKvq Rjg™²
AeÕ©vq BbwKDGekGbi Qq mµ¦vn mgGq wWbvBwUÇwdGKkb cÉwò×qvi gvaÅGg cÉGqvMK‡Z
bvBGUÇvGRb AcPGqi weÕ¦†wZ 84 ˆ^GK 90%| ‰fvGe cÉGqvMK‡Z bvBGUÇvGRGbi
‰KwU weivU Ask wWbvBwUÇwdGKkb cÉwò×qvi gvaÅGg AcPq nGq evqygíGj ˆcuŒQvq|
[ivGgk¼i gíj ‰es wmivRyj nK]