Wjwdb Cetacea eGMÆi
Delphinidae
(mvgyw`ËK Wjwdb) I Platanistidae (Õ¼v`ycvwbi Wjwdb) ˆMvGòi RjPi
Õ¦bÅcvqx| wZwg Avi ÷÷KI
(porpoise) ‰B eMÆfzî×| WjwdbGK cÉvqk
÷÷K ejv nq| Wjwdb A^Æ ˆVuvU; IG`i bvK ˆVuvGUi gGZv, kixi jÁ¼vGU| ÷÷K
(ˆMvò Phoceonidae) AvKvGi ˆQvU, bvK ˆeuvPv| Wjwdb
bvGgi ‰KwU gvQI AvGQ
Dolphin fish
(Coryphaena hipparus)| jÁ¼v MoGbi ‰B gvQwU bxj iGOi,
ZvGZ Dä¾j ˆmvbvwj, meyR I ˆeàwb Avfv AvGQ| IRb 30 ˆKwR, jÁ¼vq cÉvq 2
wgUvi| ‰Kv wKsev cvGj ^vGK|
|
Wjwdb |
[Qwe:
mGivqvi cvVvb] |
mvgyw`ËK Wjwdb
cÉRvwZi msLÅv 32, Õ¼v`ycvwbi 5| ‰iv `wÞY AvGgwiKv I `wÞY ‰wkqvi b`xi
evwm±`v| b`xi Wjwdb `†kÅZ ZvG`i cƒeÆcyi‚l wZwgi gGZv| ˆ`n Š`NÆÅ 2.7
wgUvi chƯ¦ nq| ‰iv ˆNvjv cvwbi evwm±`v; `†wÓ¡kwî× mxwgZ I PjvPGj cÉwZa»wb
wbfÆi (echolocation)| Mãvi ÷÷K
Platanista gangetica
evsjvG`GkI AvGQ hvG`i AwÞGj´Ö ˆbB, ‰KcvGk muvZvi KvGU, ‰KwU `uvo w`Gq
b`xi Zj AuvP KGi Zjevmx KuvKov I gvQ aGi| wm®¬z b`xi Wjwdbiv wcVmuvZvGi
wmwã-gvài wkKvi KGi| evsjvG`Gk 4 cÉRvwZi mvgyw`ËK I 1 cÉRvwZi Õ¼v`ycvwbi
Wjwdb AvGQ (mviwY)|
mviwY evsjvG`Gk WjwdGbi AeÕ©v I weÕ¦vi:
| ˆMvò |
ŠeævwbK bvg |
BsGiwR bvg |
Õ©vbxq bvg |
weÕ¦vi |
| Delphinidae |
Delphinus delphis |
Common
Dolphin |
Wjwdb |
my±`ieb/ DcK„jxq «¼xc |
|
Globicephala macrorhynchus |
Short-finned
PilotWhale/ Indian Pilot Whale |
Wjwdb |
my±`ieb |
|
Orcaella brevirostris |
Irrawaddy
Dolphin/ Irrawaddy River Dolphin/ Snubfin Dolphin |
Wjwdb/ wk÷/÷÷K |
my±`ieb |
|
Peponocephala electra |
Melon-headed
Dolphin/ Many-toothed Blackfish/ Broad-beaked Dolphin |
Wjwdb/ wk÷/÷÷K |
DcK„jxq «¼xc,
my±`ieb
|
| Platanistidae |
Platanista gangetica |
Ganges
River Dolphin/ Ganges Susu/Susu/ Gangetic Dolphin/ Blind River Dolphin |
Wjwdb/ wk÷/
÷÷K/üœPzg/üg |
eÅvcK |
AwaKvsk
Wjwdb `je«¬fvGe PGj I cÉavbZ grmÅfzK| Zviv wcGVi ‰KwU wQ`Ë w`Gq k¼vm
ˆbq| Mob gvGQi gGZv, kixi jÁ¼vGU, ˆjvgnxb| ‰G`i 160-200wU avivGjv `uvZ
^vGK| ˆPvL gvSvwi AvKvGii, KvGbi wQ`Ë Lye ˆQvU| k¼vm ˆdjvi dzGUv AaÆP±`ÊvK‡wZ|
AwaKvsk WjwdGbi wcV KvGjv, eyK mv`v| Wjwdb &‰KevGi ‰KwU evœPv ˆ`q
‰es m¯¦vGbi cÉwZ hðkxj nq| kwî×kvjx Abyf„wgK ˆjRcvLbvi mvnvGhÅ ‰iv cvwbi
Zjvq I DcGi Õ¼œQG±` wePiY KGi ‰es mvgGbi I wcGVi cvLbvàwj nvGji KvR
KGi| Nb Nb ˆLvjm e`jvGbvi RbÅ ‰G`i kixGii Dci ˆKvb ciRxex msò×gY NGU
bv| PweÆi ‰KwU Õ¦i ZvG`i Vvív ˆ^GK euvPvq I ÞZ fivU KGi| eyw«¬gîv, ò×xov`ÞZv
I e®¬zmyjf Õ¼fvGei RbÅ Wjwdb LyeB RbwcÉq| WjwdGbi ài‚Z½ ‰Lb ˆeGoGQ,
c†w^exi wewf®² Õ©vGb cÉvq 40wU Rjò×xov ˆKG±`Ê Zviv eÅen…Z nGœQ ‰es eÅvcK
ŠeævwbK MGelYvi RbÅ mnRjfÅ nGq DVGQ| mycwiwPZ `ywU cÉRvwZ nGjv mvaviY
Wjwdb (Delphinus
delphis) ‰es Dîi AvUjvw´ŸK gnvmvMGii
DcK„j I f„gaÅmvMGii ˆevZj-bvK Wjwdb
(Tursiops truncatus)|
mvaviY Wjwdb MGo 2.4 wgUvi jÁ¼v I IRb 75 ˆKwR, euvGP cÉvq 50 eQi| Wjwdb
gvbyGli ˆkvbv kGõi 10 àY KÁ·vâ chƯ¦ ARmË aiGbi kõ Drcv`b KGi| cÉwZwU
Wjwdb ‰KwU weGkl wkGmi mvnvGhÅ wbGRGK kbvî× KGi ‰es evœPviv Lye `Ë‚Z
gvGqi wkm kbvî× KiGZ ˆkGL| wUK wUK I KU KU AvIqvR IG`i cÉwZa»wb wbfÆi
kbvwî×i wfwî ‰es Zv «¼viv Wjwdb AvkcvGki eÕ§ivwki AvKvi, AeÕ©v I cÉK‡wZ
mÁ·GKÆ wbLuyZ Z^Åvw` msMÉn KGi| Zviv ‰fvGe cviÕ·wiK Z^Åvw` wewbgq KiGZI
cvGi| gvwKÆb ˆbŒevwnbx RjZGji ˆÕ¡kGb msev` ˆcuŒQvGbv, AvnZ WzeywiG`i
D«¬vi I ZvG`i nvãGii wkKvi ˆ^GK iÞv ‰es WzGevRvnvR ˆLuvRv I ˆmàwj a»sGmi
RbÅ WjwdbG`i mdj cÉwkÞY w`GqGQ| Wjwdb ‰KwU Lv`ÅI eGU ‰es wKQyKvj AvGMI
gvQ wkKvwiiv Wjwdb aiZ| ‰LbI Rvcvwbiv hG^Ó¡ cwigvY Wjwdb wkKvi KGi|
cyivKvGj wMÉKiv WjwdbG`i wbGRG`i msÕ•‡wZfzî× KGiwQj| gvQ aivi mgq `yNÆUbvq
ARmË Wjwdb gviv hvq| ˆQvU ˆQvU Wjwdbiv c†w^exi meÆò wMjGbU, ˆmUGbU,
Uvbv-eowk, UÇjvi I UvbvRvGj aiv cGo|
KveÅ, mvwnZÅ, wPòwk͸ I fvÕ•GhÆ
Wjwdb meÆò mgv`†Z| ‰B RvZxq cÉvYxi AbÅZg cÉ^g mgxÞK wQGjb wMÉK `vkÆwbK
AÅvwiÕ¡Uj (wLËcƒ 384-322)| myBwWm Rxewe` wjwbqvm (Linnaeus) wZwg I WjwdbGK Õ¦bÅcvqx wnGmGe cÉ^g kbvî× KGib| [ˆgvt AvGbvqvi‚j Bmjvg]
AviI
G`Lyb RjPi Õ¦bÅcvqx cÉvYx; ÷÷K;
Õ¦bÅcvqx|